بتصور من آمده حقيقت داشته باشد هيچ دليلى براى قائل شدن بوجود خودم نخواهم داشت . از اين رو دانستم من جوهرى هستم كه ماهيت يا طبع او فكر داشتن است و هستى او محتاج به مكان و قائم به چيزى مادى نيست و بنا بر اين آن من يعنى روح ( نفس ) كه بواسطهء او آنچه هستم هستم كاملا از تنم متمايز است بلكه شناختن او از تن آسانتر است و اگر هم تن نمىبود روح تماما همان بود كه هست » « 1 » . چنان كه ملاحظه مىگردد ، برهان دكارت راجع باثبات نفس از لحاظ عوامل و مبادى ، شباهت تام با برهان « انساق معلق » ابن سينا و استدلال سنت اگوستن دارد ، به همين مناسبت آرنولد « 2 » معتقد است كه كوژيتوى دكارت مبتنى بر همان استدلالى است كه سنت اگوستن پيش از وى براى اثبات وجود نفس و تمييز آن از جسم بيان كرده بود . اخيرا مستشرق ايتاليائى بنام فورلانى « 3 » در مجلهء « اسلاميكا » فصلى تحت عنوان « ابن سينا و كوژيتوى دكارت » برشتهء تحرير درآورده و در آن از تأثير و ارتباط برهان شيخ و اصل كوژيتوى دكارت به تفصيل بحث كرده است . درين فصل فورلانى ابتدا برهان فيلسوف اسلامى و را شرح و بيان كرده سپس آن را با كوژيتوى دكارت مقايسه نموده است . بعقيدهء مستشرق ايتاليائى هر چند دكارت مستقيما و بر اثر مطالعهء كتب ابن سينا ، تحت تأثير افكار و عقايد او واقع نشده است ، زيرا در عصر دكارت هنوز مطبوعات به حد كافى شيوع و رواج پيدا نكرده بود و طبعا مؤلفات ابن سينا كمتر در دسترس مردم

--> ( 1 ) - ترجمهء مرحوم فروغى Descartes , Discours de la Methode Iv ص 243 - 245 تهران ، 1317 و همچنين Meditations . ( 2 ) - Arnold . ( 3 ) - Furlani , Avicennae il Cogito , in Islamica , Leipzig , 1927 .